Коррупцияга қарши курашнинг стратегик асоси

Бугунги глобаллашув шароитида коррупция муаммоси ҳар бир давлат учун жиддий хавф ҳисобланади. У давлат бошқаруви самарадорлигини пасайтиради, иқтисодий ривожланишга тўсқинлик қилади, фуқароларнинг давлат институтларига бўлган ишончини сусайтиради. Шу боис коррупцияга қарши кураш масаласи Ўзбекистон Республикасида давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан бири сифатида белгиланган.

Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси ва Ўзбекистон халқига йўлланган Мурожаатномасида коррупцияга қарши муросасиз кураш масаласига алоҳида урғу берилиб, уни фақат ҳуқуқий муаммо эмас, балки жамият тараққиётига таҳдид солувчи ижтимоий иллат сифатида баҳолаш ёндашуви илгари сурилган. 

Республика Президенти Мурожаатномасида коррупция “тараққиёт йўлидаги энг катта тўсиқлардан бири” сифатида таърифланади. Ушбу таъриф илмий нуқтайи назардан тўлиқ асосли бўлиб, замонавий сиёсий-ҳуқуқий назарияларда ҳам коррупция институционал инқироз омили сифатида эътироф этилади.

Коррупцияга қарши курашнинг моҳияти Мурожаатномада қуйидаги асосий йўналишларда намоён бўлади:

давлат бошқарувида очиқлик ва шаффофликни таъминлаш;

мансабдор шахсларнинг жавобгарлигини кучайтириш;

“инсон омили”ни қисқартириш орқали рақамлаштиришни кенгайтириш;

фуқаролик жамияти институтларининг назоратдаги ролини ошириш.

Мазкур ёндашув коррупцияни фақат жазолаш орқали эмас, балки унинг келиб чиқиш сабабларини бартараф этиш орқали йўқ қилишга қаратилгани билан илмий жиҳатдан прогрессив ҳисобланади.

Илмий адабиётларда коррупция кўпинча ҳуқуқий бўшлиқлар, бошқарувдаги марказлашув, жамоатчилик назоратининг сустлиги билан боғлиқ ҳолда юзага келиши қайд этилади. Президент Мурожаатномасида илгари сурилган ғоялар айнан шу омилларни бартараф этишга қаратилгани билан аҳамиятлидир.

Хусусан:

давлат хизматларини кўрсатишда рақамли технологияларнинг жорий этилиши;

очиқ маълумотлар тизимини кенгайтириш;

суд-ҳуқуқ тизимида мустақилликни кучайтириш

каби чора-тадбирлар коррупциянинг тизимли илдизларига қарши йўналтирилган илмий асосланган механизмлардир.

Бу эса Янги Ўзбекистоннинг ҳуқуқий давлат ва фуқаролик жамияти қуриш йўлидаги изчил сиёсатини тасдиқлайди.

Мурожаатномада коррупцияга қарши кураш масаласининг жамиятдаги маънавий муҳит билан узвий боғлиқлиги таъкидланади. Бу ёндашув коррупцияни фақат ҳуқуқий ҳодиса эмас, балки ахлоқий муаммо сифатида ҳам баҳолаш зарурлигини кўрсатади.

Илмий нуқтайи назардан, жамиятда ҳалоллик, адолат ва қонун устуворлиги қадриятлари мустаҳкамланмас экан, ҳеч қандай ҳуқуқий чоралар кутилган натижани бермайди. Шу боис таълим тизими, оммавий ахборот воситалари, жамоатчилик онгида коррупцияга нисбатан муросасиз муносабатни шакллантириш муҳим аҳамият касб этади.

Президент Мурожаатномасида белгиланган коррупцияга қарши кураш чора-тадбирлари амалга оширилиши натижасида қуйидаги ижобий натижаларга эришиш мумкин:

давлат бошқаруви самарадорлиги ошади;

инвестициявий муҳит яхшиланади;

аҳолининг давлатга бўлган ишончи янада мустаҳкамланади;

қонун устуворлиги реал амалиётда қарор топади.

Илмий таҳлилларга кўра, коррупциянинг қисқариши иқтисодий ўсиш суръатларига бевосита ижобий таъсир кўрсатади ҳамда ижтимоий адолат тамойилларининг қарор топишига хизмат қилади.

Хулоса қилиб айтганда, Ўзбекистон Республикаси Президентининг Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси ва Ўзбекистон халқига йўллаган Мурожаатномасида коррупцияга қарши кураш масаласи чуқур илмий ва амалий асосланган ҳолда ёритилган. Ушбу сиёсат коррупцияга қарши курашни тизимли, комплекс ва узоқ муддатли жараён сифатида қараш зарурлигини кўрсатади.

Мазкур ёндашув нафақат бугунги кун муаммоларини ҳал этишга, балки келажак авлодлар учун ҳалол, адолатли ва очиқ жамият барпо этишга хизмат қилади. Шу маънода, Мурожаатномада илгари сурилган ғоялар Ўзбекистоннинг барқарор тараққиёт стратегиясининг муҳим таркибий қисми сифатида илмий жиҳатдан эътироф этилади.

Қарши давлат университети

профессори Абдураҳмон Якубов