Швециялик амалийотчи олим Алекс Матрссон глобал стратегияда бизнес этикаси муҳим ролини таъкидлади
Эксклюзив катта маслаҳатчи интервьюсида швециялик амалийотчи олим (Pracademic) ва халқаро бизнес стратегияси бўйича мутахассис жаноб Алекс Матрссон бугунги глобаллашган бизнес муҳитида компаниялар дуч келаётган мураккаб ахлоқий муаммолар ҳақида фикр билдирди. Корпорациялар ўз фаолиятини давлатлар чегараларидан ташқарига кенгайтирар экан, стратегик қарорлар қабул қилишда этиканинг аҳамияти ҳар қачонгидан ҳам долзарб бўлиб бормоқда. Жаноб Матрссоннинг таъкидлашича, этика эндиликда иккинчи даражали масала сифатида эмас, балки компаниянинг умумий стратегиясини шакллантирувчи асосий омил сифатида қаралиши керак. Замонавий бизнес муҳити этиканинг глобал операцияларнинг марказига интеграциялашувини талаб қилади. Бу эса корпоратив бошқарув, янги бозорларга кириш ва манфаатдор томонлар билан муносабатларни ташкил этишда муҳим рол ўйнайди.
Матрссон халқаро бизнесдаги энг мураккаб масалалардан бири маҳаллий анъаналар ва универсал ахлоқий меъёрлар ўртасидаги мувозанат эканини қайд этди. Кўп миллатли компаниялар фаолият юритаётган ҳудудларнинг урф-одатлари билан халқаро ҳамжамият ва тартибга солувчи органлар томонидан қўйиладиган глобал талаблар ўртасида нозик мувозанатни сақлашга мажбур бўлмоқда. Унинг фикрича, айрим мамлакатларда совға бериш ёки айрим хизматлар учун қўшимча тўловлар одатий амалиёт ҳисобланиши мумкин, бироқ бошқа ҳудудларда бу ҳолатлар ахлоқий тамойилларга ёки ҳатто қонунчиликка зид бўлиши эҳтимолдан холи эмас. «Турли муҳитларда фаолият юритаётган компаниялар учун асосий вазифа маҳаллий анъаналарни ҳурмат қилган ҳолда энг юқори ахлоқий стандартларга риоя қиладиган стратегияни ишлаб чиқишдир», — дейди жаноб Матрссон. Унинг таъкидлашича, самарали етакчилик фақат қонунчилик талабларига риоя қилиш билан чекланмайди, балки ахлоқий тамойилларни ҳар бир стратегик қарорнинг ажралмас қисмига айлантиришни ҳам назарда тутади. Бу эса турли иш муҳитларида ҳалоллик ва масъулиятни мустаҳкамловчи тизим яратишга хизмат қилади.
Глобал таъминот занжирлари ҳақида сўз юритар экан, Матрссон қиймат яратиш занжирининг барча босқичларида ахлоқий меъёрларни таъминлаш учун қатъий назорат зарурлигини алоҳида таъкидлади. Айниқса, меҳнат ва экологик талаблар нисбатан суст бўлган ҳудудларда юзага келадиган ахлоқий камчиликлар компания обрўси ва фаолиятига жиддий таъсир кўрсатиши мумкин. «Энг муҳим вазифа — хомашё қазиб олишдан тортиб тайёр маҳсулот истеъмолчига етказилгунга қадар барча жараёнларда ахлоқий стандартларнинг изчил қўлланилишини таъминлашдир», — дейди Матрссон. Унинг фикрича, этикани таъминот занжири стратегиясининг асосий қисми сифатида қабул қилган компаниялар нафақат ижтимоий масъулият соҳасида етакчилик қилади, балки очиқлик ва масъулият талаб қиладиган замонавий бизнес муҳитида янада барқарор ташкилотларга айланади.
Матрссоннинг таъкидлашича, корпоратив стратегияларнинг ахлоқий асослари айнан етакчилик орқали шаклланади. Ахлоқий қарорлар қабул қилиш жараёни ташкилотнинг энг юқори бошқарув даражасидан бошланиши ва компания фаолиятининг барча жабҳаларида намоён бўлиши лозим. «Ахлоқий стандартларни ишлаб чиқиш ва аудитлар ўтказиш муҳим. Бироқ ҳақиқий етакчилик этика корпоратив маданиятнинг ажралмас қисмига айланганда намоён бўлади», — дея таъкидлайди у. Унинг фикрича, ушбу қадриятларни илгари сурадиган раҳбарлар ташкилотда шундай муҳит яратадики, унда ахлоқий қарорлар қабул қилиш оддий сиёсат эмас, балки ҳар бир ходимнинг кундалик фаолиятидаги табиий ёндашувга айланади. Натижада компанияда шаффофлик, адолат ва ҳисобдорлик тамойиллари мустаҳкамланади.
Матрссон бугунги кунда шаффофлик ва ҳисобдорликнинг аҳамияти янада ортиб бораётганини ҳам алоҳида қайд этди. Ахборот тез ва кенг тарқаладиган замонда компаниялар узоқ ҳудудлардаги ахлоқий муаммоларни эътиборсиз қолдира олмайди.
«Ахлоқий масалаларга кўз юмиш даври ортда қолди. Инвесторлар, ходимлар ва ҳамкорлар ўз талабларини фаол билдирмоқда. Ишонч ва обрўни сақлаб қолиш учун компаниялар ўз ахлоқий амалиётлари ҳақида очиқ ва шаффоф бўлишлари зарур», — дейди у. Матрссоннинг фикрича, шаффофлик муаммолар юзага келганда қўлланиладиган чорадан кўра, компания глобал стратегиясининг фаол элементи бўлиши керак. Бу ёндашув ташкилотларга хавфларни олдиндан аниқлаш ва обрўга путур етказиши мумкин бўлган ахлоқий хатоларнинг олдини олиш имконини беради.
Технологияларнинг жадал ривожланиши ҳам бизнес этикаси учун янги имкониятлар ва синовларни юзага келтирмоқда. Сунъий интеллект, блокчейн ва катта маълумотлар (Big Data) каби инновациялар саноатни тубдан ўзгартириш салоҳиятига эга бўлса-да, улар махфийлик, маълумотлар хавфсизлиги ва алгоритмик холислик билан боғлиқ янги ахлоқий саволларни ҳам келтириб чиқармоқда. «Бу технологиялар самарадорлик ва инновациялар учун улкан имкониятлар яратади. Шу билан бирга, улар махфийлик, маълумотларни ҳимоя қилиш ва адолат масалалари бўйича муҳим ахлоқий саволларни ҳам юзага келтиради», — дея таъкидлайди Матрссон. Унинг фикрича, юқори лавозимли раҳбарлар технологик стратегияларни ишлаб чиқишда ахлоқий тамойилларни ҳам интеграция қилишлари лозим. Технологиялардан масъулиятли фойдаланишга устувор аҳамият берадиган компаниялар нафақат рақобатбардошлигини сақлаб қолади, балки манфаатдор томонларнинг ишончини ҳам мустаҳкамлайди.
Хулоса қилиб айтганда, швециялик амалийотчи олим ва халқаро бизнес стратегияси бўйича эксперт Алекс Матрссон этика ҳар қандай халқаро бизнес стратегиясининг марказий устуни бўлиши кераклигини яна бир бор таъкидлайди. Раҳбарлар нафақат молиявий натижаларни таъминлаш, балки ахлоқий тамойилларни глобал фаолиятнинг барча жиҳатларига интеграция қилиш учун ҳам масъулдирлар. Этикани стратегиянинг ажралмас қисми сифатида қабул қилган ташкилотлар бугунги қадриятларга асосланган глобал бизнес муҳитида муваффақият қозониш учун энг қулай позицияга эга бўлади. Матрссоннинг фикрлари шуни кўрсатадики, ахлоқий қарорлар қабул қилиш энди шунчаки қонунчилик талабларига риоя қилиш масаласи эмас, балки узоқ муддатли муваффақиятни таъминлайдиган стратегик устунликдир. Этиккага етарли эътибор бермаган компаниялар эса манфаатдор томонларнинг ишончи ва содиқлигини йўқотиш, натижада глобал бизнесдаги мавқеига путур етказиш хавфи билан юзлашади.
Жаноб Алекс Матрссон ҳақида
Жаноб Алекс Матрссон — швед «Пракademик» ва Халқаро Бизнес Стратегидир. У кўзли глобал етакчи, ментор, тадбиркор, катта ўқитувчи, тадқиқотчи ва таниқли халқаро бизнес маслаҳатчисидир. У Швецияда бизнес стратегияси бўйича биринчи рақамли магистр битирувчисидир. Глобал қиймат занжири бўйлаб бизнесни бошлаш, юритиш ва бошқаришда катта тажрибага эга бўлиб, инвесторлар, кичик ва ўрта корхоналар, трансмиллий корпорациялар, давлат идоралари, университетлар ва кўп тармоқли илмий институтлар билан халқаро миқёсда ишлаган. Сиёсат, бизнес стратегияси, саноат маркетинги, тижорат дипломатияси ва тадқиқотларни тижоратлаштириш билан боғлиқ стратегик масалалар бўйича фаол сўзловчи ҳисобланади. Олий таълим соҳасида жаноб Матрссон серендипия, инновация ва синергия яратиш кучига ишонади. Шунинг учун ҳам ушбу тушунчалар биргаликда унинг билим тарқатиш фаолиятининг пойдевори бўлиб хизмат қилади. У қатъий характер касб этган прагматик ёндашувни қўллайди. У асосий бизнес тушунчаларини муваффақиятли етказиб беришни тизимли равишда таъминлайди, бир вақтнинг ўзида талабаларнинг рефлексив мутафаккир бўлиш қобилиятини ривожлантиради. У талабалар ўзларининг «замонавий» билимларини конструктив тарзда амалга оширишга қодир бўлишларини мақсад қилган — шунда улар ўз маҳаллий жамоалари, минтақалари ва кенг дунё жамиятининг «ижтимоий» ва «иқтисодий» фаровонлигини илгари суришда бебаҳо манба бўла оладилар. Унинг илмий тадқиқотлари савдони рағбатлантириш, ривожланаётган бозорлар, бизнес барқарорлиги ва халқаро фаолиятнинг тармоқ ёндашуви атрофида жамланган. Жаноб Алекс Матрссон Швециянинг жануби-шарқидаги Калмар шаҳридан келиб чиққан Шимолий Скандинавия оиласи — Матрссон уйининг аъзосидир. Консерватив тамойилларга мустаҳкам таяниб, билимга, анъанага ва умумий фаровонликка бағишланган оила вакили ҳисобланади. Ва ниҳоят, шахсий ҳаётида унинг кенг доирадаги қизиқишлари орасида кўк китлар, араб отлари, классик мусиқа, ахлоқий капитализм, дин, маданият, Шимолий мамлакатлар, КХК минтақаси ва Марказий Осиё — айниқса Қозоғистон — алоҳида ўрин тутади.