Адолатли жамият барпо этишнинг стратегик асоси
Давлат раҳбарининг Олий Мажлис ва Ўзбекистон халқига Мурожаатномаси мамлакат сиёсати, иқтисодиёти ва ижтимоий ҳаётида стратегик йўналишларни белгилаш билан бирга, ҳуқуқий тизимни ривожлантиришга қаратилган устувор вазифаларни ҳам очиб беради. 2026-йилга мўлжалланган Мурожаатномада ҳуқуқий соҳадаги ислоҳотлар бир неча асосий йўналишларда кўрсатиб ўтилган: давлат бошқаруви ва суд-ҳуқуқ тизимини рақамлаштириш, коррупция ва мансабни суиистеъмол қилишга қарши кураш, фуқароларнинг ҳуқуқий ҳимоясини мустаҳкамлаш, шаффофликни таъминлаш ва конституциявий принципларни ривожлантириш.
Мурожаатнома парламентнинг ҳуқуқий роли ва ваколатларини кенгайтиришга катта эътибор қаратади.
Бу ташаббуслар қонун устуворлиги, давлат ваколатларини мувозанатлаш ва коррупцияни олдини олиш тамойилларига хизмат қилади. Шунингдек, бу парламент назоратининг самарадорлигини ошириб, давлат бошқаруви жараёнида фуқаролар манфаатларини ҳимоя қилишга имкон яратади.
Электрон ҳукумат платформаси янгиланади, унда барча давлат хизматлари, вазифалари ва ахборот тизимлари интеграция қилинади. Сунъий интеллект ёрдамида мурожаатлар тақсимланади ва ижро муддати назорат қилинади.
Давлат хизматлари инсон омилисиз амалга оширилади, бу эса коррупция ва бюрократия хавфини камайтиради.
Ҳуқуқий нуқтаи назардан, бу ислоҳотлар:
Давлат хизматларини фуқароларга яқинлаштиради.
Қонун устуворлиги ва шаффофликни оширади.
Фуқароларнинг ҳуқуқий кафолатларини кучайтиради.
Мурожаатномада суд тизими ва жиноят процесси бўйича бир қатор ҳуқуқий янгиликлар кўрсатиб ўтилган:
Рақамли суд концепцияси
Терговдан тортиб судгача бўлган жараёнлар рақамлаштирилади.
Сунъий интеллект орқали аризалар қабул қилинади, ишлар судга ўтказилади ва ижро назорат қилинади.
Бу суд жараёнларидаги шаффофлик, адолатлилик ва фуқароларнинг ҳуқуқий ҳимоясини кучайтиришга хизмат қилади.
Тергов судялари ваколатлари
2026-йилдан тергов судяларига санкция ва мажбурлов чораларини ўзгартириш ҳамда бекор қилиш ваколатлари берилади.
Бу фуқароларнинг инсон ҳуқуқлари ва эркинликларини ҳимоя қилишни кучайтиради, жиноят ишларида ноқонуний мажбурловнинг олдини олади.
Жамоатчилик иштироки
“Халқ вакиллари ҳайъати” институти оғир жиноятлар бўйича суд ишларига жамоатчилик вакиллари иштирокини таъминлайди.
Бу ҳуқуқий механизм суд қарорларининг адолатли бўлиши, шаффофлик ва жамоатчилик назоратини оширади.
Мажбурий ижро жараёнлари
Сунъий интеллект ёрдамида ижро ҳаракатларининг 30% инсон омилисиз амалга оширилади.
Бу қонуний бажариладиган ҳуқуқий механизм бўлиб, фуқаролар ва тадбиркорлар ҳуқуқларининг тикланишини таъминлайди.
. Коррупция ва комплаенс тизими
Барча идораларда комплаенс ва коррупцияга қарши ички назорат лавозими жорий этилади.
Ҳисоб палатаси ва Президент Администрацияси Комплаенс хизмати тизимдаги нопок шахсларни аниқлаш ва бюджет маблағларини суиистеъмол қилишнинг олдини олишга жавоб беради.
Ҳуқуқий нуқтаи назардан, бу:
Мансаб эгалари ва хизматчиларнинг қонуний жавобгарлигини оширади.
Қонун олдида тенгликни таъминлайди.
Давлат ресурсларини ҳимоя қилади ва коррупция хавфини камайтиради.
Фуқароларнинг ҳуқуқий ҳимояси
Оилавий зўравонлик ва гиёҳвандлик билан боғлиқ жиноятларни аниқлаш ва уларга қарши кураш суд-ҳуқуқ тизими билан боғлиқ.
Рақамли тергов ва суд жараёнлари фуқароларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилади.
Мажбурий ижро жараёнлари ва “халқ вакиллари ҳайъати” институтлари фуқаролар ҳуқуқларининг амалга оширилишини кафолатлайди.
Бу ҳуқуқий механизм, шунингдек, ижтимоий адолат ва фуқароларнинг хавфсизлигини таъминлашга хизмат қилади.
Президент мурожаатномасидаги ҳуқуқий ислоҳотлар:
Давлат бошқаруви ва парламент назоратини ҳуқуқий асосда мустаҳкамлаш.
Суд тизимини халқ билан яқинлаштириш ва рақамлаштириш орқали адолатли судловни таъминлаш.
Коррупция ва мансабни суиистеъмол қилишга қарши самарали механизмларни жорий этиш.
Фуқароларнинг ҳуқуқий ҳимоясини кучайтириш, хусусан оилавий зўравонлик ва гиёҳвандликка қарши кураш.
Умуман олганда, мурожаатнома Ўзбекистоннинг ҳуқуқий давлат сифатида ривожланиши, қонун устуворлиги ва фуқароларнинг ишончини оширишга қаратилган стратегик ҳужжат сифатида эътироф этилади.
Қарши давлат университети профессори Абдураҳмон Якубов