Bilim va internatsionallashuv: global kengayishni maqsad qilgan o‘zbek kompaniyalari uchun strategik mulohazalar 

Eksklyuziv intervyuda shvetsiyalik amaliyotchi olim (Pracademic) va xalqaro biznes strategiyasi bo‘yicha mutaxassis Alex Matrsson zamonaviy xalqaro biznes strategiyasida bilim eng muhim omilga aylanganini ta’kidlaydi. Uning fikricha, bilim endilikda shunchaki aktiv emas, balki raqobat ustunligining asosi, o‘sishning katalizatori va innovatsiyalarning harakatlantiruvchi kuchidir. Kompaniyalar xalqaro bozorga chiqayotgan bir paytda bilimlarni integratsiya qilish va amaliyotga tatbiq etish statik resurs emas, balki uzoq muddatli muvaffaqiyatni ta’minlaydigan dinamik va doimiy rivojlanib boruvchi jarayonga aylanmoqda. Janob Matrssonning ta’kidlashicha, global bozorlarning murakkabligi bilimlarning qanday yaratilishi, almashilishi va qo‘llanilishini chuqur tushunishni talab qiladi. Natijada bilim oddiy resursdan kuchli va moslashuvchan raqobat vositasiga aylanadi.

Xalqaro bozorlardagi mavqeini mustahkamlashni maqsad qilgan o‘zbek kompaniyalari uchun janob Matrsson ochiq (explicit) va yashirin (tacit) bilimlar o‘rtasidagi farqni tushunish nihoyatda muhimligini qayd etadi. Kodlashtirilgan va oson uzatiladigan ochiq bilimlar operatsion samaradorlik hamda qarorlar qabul qilishda muhim ahamiyatga ega bo‘lsa-da, global biznesda eng katta qiymatga ega bo‘lgan bilim turi yashirin bilim hisoblanadi. Shaxsiy tajriba va korporativ madaniyatga tayanuvchi ushbu bilim kompaniyalarga turli bozorlarning o‘ziga xos jihatlarini chuqurroq anglash imkonini beradi. Aynan shunday bilimlar mahalliy sharoitlarga moslashishda yordam beradi va raqobatchilar tomonidan oson nusxalanmaydi. O‘zbek kompaniyalari uchun xodimlar tajribasi va tashkilot madaniyatida mujassam bo‘lgan yashirin bilim xalqaro faoliyatdagi uzoq muddatli muvaffaqiyatning muhim manbai hisoblanadi.

Global faoliyatini kengaytirayotgan kompaniyalar uchun janob Matrsson dinamik qobiliyatlarni rivojlantirishni ustuvor vazifa sifatida ko‘rsatadi. Ushbu qobiliyatlar kompaniyalarga tez o‘zgarayotgan bozor sharoitlariga mos ravishda ichki va tashqi salohiyatlarni integratsiya qilish, rivojlantirish va qayta shakllantirish imkonini beradi. Dinamik qobiliyatlar texnologik yangiliklar va yangi imkoniyatlardan samarali foydalanish uchun zarur moslashuvchanlikni ta’minlaydi. O‘zbek kompaniyalari uchun bunday yondashuv strategik yo‘nalishlarni qayta ko‘rib chiqish va global bozorlarda yuzaga keladigan yangi ma’lumotlar hamda muammolarga tezkor javob berish imkoniyatini yaratadi.

Bundan tashqari, janob Matrsson o‘zbek kompaniyalari uchun absorbtiv salohiyat (absorptive capacity) alohida ahamiyatga ega ekanini ta’kidlaydi. Tashqi bilimlarni aniqlash, o‘zlashtirish va amaliyotga tatbiq etish qobiliyatini anglatadigan ushbu tushuncha xalqaro kengayishning muhim omillaridan biridir. Uning fikricha, absorbtiv salohiyati yuqori bo‘lgan kompaniyalar yangi ma’lumotlarni tezroq qabul qiladi va o‘z strategiyalarini global bozorning o‘zgaruvchan talablariga moslashtira oladi. Yangi bozorlarga kirishni, xalqaro hamkorlikni rivojlantirishni yoki xorijiy bozorlarda innovatsiyalar yaratishni maqsad qilgan o‘zbek kompaniyalari uchun absorbtiv salohiyatni rivojlantirish katta strategik ahamiyat kasb etadi.

Janob Matrssonning ta’kidlashicha, tashkiliy o‘rganish (organizational learning) ham global muvaffaqiyatning muhim omillaridan biridir. Bilimlarni boshqarishning samarali tizimlari bilimlar doimiy ravishda yaratiladigan, almashiladigan va qo‘llaniladigan korporativ muhitni shakllantiradi. Tashkiliy o‘rganish — bu kompaniya strategiyalarini muntazam ravishda takomillashtirish va bozor signallari hamda yangi tendensiyalar asosida moslashtirib borish jarayonidir. Bilimlarning turli bo‘linmalar va geografik hududlar o‘rtasida erkin harakatlanishini ta’minlash orqali o‘zbek kompaniyalari o‘z jamoalarining moslashuvchanligi va raqobatbardoshligini oshirishi mumkin.

Janob Matrsson, shuningdek, bilimlarni uzatish jarayonida yuzaga keladigan muammolarga ham to‘xtaladi, ayniqsa yashirin bilimlarni uzatish masalasiga alohida e’tibor qaratadi. Uning fikricha, bilim almashinuvi kompaniya faoliyatini kengaytirish va innovatsiyalarni rivojlantirish uchun zarur bo‘lsa-da, bu jarayon mentorlik dasturlari, treninglar va hamkorlik tarmoqlari kabi maxsus mexanizmlarni talab qiladi. O‘zbek kompaniyalari uchun chegaralararo faoliyatda yashirin bilimlarni samarali uzatish tizimlarini yaratish juda muhimdir. Bu esa turli bozorlar tajribasidan foydalanish va yangi sharoitlarga muvaffaqiyatli moslashish imkonini beradi.

Janob Matrsson innovatsiyani bilim va raqobat ustunligini bog‘lovchi asosiy omil sifatida baholaydi. Ochiq va yashirin bilimlardan samarali foydalanish orqali o‘zbek kompaniyalari global bozorlarning turli ehtiyojlariga mos yangi mahsulotlar, xizmatlar va biznes modellarini yaratishi mumkin. Innovatsiya mavjud bilimlarni yangi va noyob usullarda birlashtirish orqali qiymat yaratishni anglatadi. Janob Matrssonning fikricha, bilim almashinuvi va uni amaliyotga tatbiq etishni rag‘batlantiruvchi innovatsion madaniyatni shakllantirgan kompaniyalar bozor o‘zgarishlarini oldindan ko‘ra oladi va raqobatchilaridan bir qadam oldinda bo‘ladigan yechimlarni taklif etadi.

Bugungi globallashgan dunyoda, deya ta’kidlaydi janob Matrsson, barqaror raqobat ustunligi tobora ko‘proq bilimlarga bog‘liq bo‘lib bormoqda. Moddiy aktivlardan farqli ravishda bilimlarni nusxalash yoki taqlid qilish oson emas. U kompaniyaning kundalik faoliyati, tajribasi va amaliyotlariga chuqur singib ketgan bo‘ladi. Shu sababli, bilim uzoq muddatli raqobat ustunligini ta’minlay oladigan eng muhim nomoddiy aktivlardan biridir. U o‘zbek kompaniyalariga bilimlar bazasini strategik boshqarish, noyob bilimlarni himoya qilish va innovatsion madaniyatni rivojlantirishni tavsiya etadi.

Strategik yangilanish masalasiga to‘xtalar ekan, janob Matrsson kompaniyalar doimiy ravishda o‘z strategiyalarini qayta baholab borishi kerakligini ta’kidlaydi. Strategik yangilanish bozorlar, mahsulotlar va raqobat pozitsiyalariga nisbatan yondashuvlarni qayta ko‘rib chiqishni anglatadi. O‘tgan tajribalardan saboq olish va kelajak istiqbollarini hisobga olish orqali kompaniyalar bozor sharoitlari hamda texnologik taraqqiyotdagi o‘zgarishlarga tez moslasha oladi. O‘zbek kompaniyalari uchun bunday doimiy tahlil va moslashuv global imkoniyatlardan samarali foydalanish hamda raqobatbardoshlikni saqlab qolishda muhim rol o‘ynaydi.

Xulosa qilib aytganda, janob Aleks Matrsson xalqaro biznes strategiyasida bilimlarni integratsiya qilish va ulardan foydalanish uzluksiz e’tibor hamda moslashuvni talab qiladigan dinamik jarayon ekanini ta’kidlaydi. Uning fikricha, yashirin va ochiq bilimlarni uyg‘unlashtira oladigan, dinamik qobiliyatlarni rivojlantiradigan, absorbtiv salohiyatni mustahkamlaydigan va tashkiliy o‘rganish madaniyatini shakllantiradigan o‘zbek kompaniyalari global bozorda muvaffaqiyat qozonish uchun eng qulay pozitsiyaga ega bo‘ladi. Global biznes muhiti tobora o‘zgarib borayotgan bir paytda, bilimni nafaqat strategik aktiv, balki doimiy yaratiladigan, uzatiladigan va yangilanadigan jarayon sifatida qabul qilgan kompaniyalar kelajakdagi global raqobatning asosiy harakatlantiruvchi kuchiga aylanishi mumkin.

Janob Aleks Matrsson haqida

Janob Alex Matrsson — Shved "Prakademik" va Xalqaro Biznes Strategist. U ko'zli global yetakchi, mentor, tadbirkor, katta o'qituvchi, tadqiqotchi va taniqli xalqaro biznes maslahatchidir. U Shvetsiyada biznes strategiyasi bo'yicha raqami birinchi magistr bitiruvchisidir. Global qiymat zanjiri bo'ylab biznesni boshlash, yuritish va boshqarishda katta tajribaga ega bo'lib, investorlar, kichik va o'rta korxonalar, transmilliy korporatsiyalar, davlat idoralari, universitetlar va ko'p tarmoqli ilmiy institutlar bilan xalqaro miqyosda ishlagan. Siyosat, biznes strategiyasi, sanoat marketingi, tijorat diplomatiyasi va tadqiqotlarni tijoratlashtirish bilan bog'liq strategik masalalar bo'yicha faol so'zlashuvchi. Oliy ta'lim sohasida janob Matrsson serendipiya, innovatsiya va sinergiya yaratish kuchiga ishonadi. Shuning uchun ham ushbu tushunchalar birgalikda uning bilim tarqatish faoliyatining poydevori bo'lib xizmat qiladi. U qat'iy xarakter kasb etgan pragmatik yondashuvni qo'llaydi. U asosiy biznes tushunchalarini muvaffaqiyatli yetkazib berishni tizimli ravishda ta'minlaydi, bir vaqtning o'zida talabalarning refleksiv mutafakkir bo'lish qobiliyatini rivojlantiradi. U talabalarni o'zlarining "zamonaviy" bilimlarini konstruktiv tarzda amalga oshirishga qodir bo'lishlarini maqsad qilgan — shunda ular o'z mahalliy jamoalari, mintaqalari va keng dunyo jamiyatining "ijtimoiy" va "iqtisodiy" farovonligini ilgari surishda bebaho manba bo'la olsinlar. Uning ilmiy tadqiqotlari savdoni rag'batlantirish, rivojlanayotgan bozorlar, biznes barqarorligi va xalqaro faoliyatning tarmoq yondashuvi atrofida jamlanadi. Janob Alex Matrsson Shvetsiyaning janubi-sharqidagi Kalmar shahridan kelib chiqqan Shimoliy Skandinaviya oilasi — Matrsson uyi'ning a'zosidir. Konservativ tamoyillarga mustahkam tayanib, bilimga, an'anaga va umum farovonligiga bag'ishlangan oila. Va nihoyat, shaxsiy hayotida uning keng doiradagi qiziqishlari orasida ko'k kitlar, arab otlari, klassik musiqa, axloqiy kapitalizm, din, madaniyat, Shimoliy mamlakatlar, KXK mintaqasi va Markaziy Osiyo — ayniqsa Qozog'iston — alohida o'rin tutadi.