Shvetsiyalik amaliyotchi olim Aleks Matrsson global strategiyada biznes etikasi muhim rolini ta’kidladi

Eksklyuziv katta maslahatchi intervyusida shvetsiyalik amaliyotchi olim (Pracademic) va xalqaro biznes strategiyasi bo‘yicha mutaxassis janob Aleks Matrsson bugungi globallashgan biznes muhitida kompaniyalar duch kelayotgan murakkab axloqiy muammolar haqida fikr bildirdi. Korporatsiyalar o‘z faoliyatini davlatlar chegaralaridan tashqariga kengaytirar ekan, strategik qarorlar qabul qilishda etikaning ahamiyati har qachongidan ham dolzarb bo‘lib bormoqda. Janob Matrssonning ta’kidlashicha, etika endilikda ikkinchi darajali masala sifatida emas, balki kompaniyaning umumiy strategiyasini shakllantiruvchi asosiy omil sifatida qaralishi kerak. Zamonaviy biznes muhiti etikaning global operatsiyalarning markaziga integratsiyalashuvini talab qiladi. Bu esa korporativ boshqaruv, yangi bozorlarga kirish va manfaatdor tomonlar bilan munosabatlarni tashkil etishda muhim rol o‘ynaydi.

Matrsson xalqaro biznesdagi eng murakkab masalalardan biri mahalliy an’analar va universal axloqiy me’yorlar o‘rtasidagi muvozanat ekanini qayd etdi. Ko‘p millatli kompaniyalar faoliyat yuritayotgan hududlarning urf-odatlari bilan xalqaro hamjamiyat va tartibga soluvchi organlar tomonidan qo‘yiladigan global talablar o‘rtasida nozik muvozanatni saqlashga majbur bo‘lmoqda. Uning fikricha, ayrim mamlakatlarda sovg‘a berish yoki ayrim xizmatlar uchun qo‘shimcha to‘lovlar odatiy amaliyot hisoblanishi mumkin, biroq boshqa hududlarda bu holatlar axloqiy tamoyillarga yoki hatto qonunchilikka zid bo‘lishi ehtimoldan xoli emas.“Turli muhitlarda faoliyat yuritayotgan kompaniyalar uchun asosiy vazifa mahalliy an’analarni hurmat qilgan holda eng yuqori axloqiy standartlarga rioya qiladigan strategiyani ishlab chiqishdir”, — deydi janob Matrsson. Uning ta’kidlashicha, samarali yetakchilik faqat qonunchilik talablariga rioya qilish bilan cheklanmaydi, balki axloqiy tamoyillarni har bir strategik qarorning ajralmas qismiga aylantirishni ham nazarda tutadi. Bu esa turli ish muhitlarida halollik va mas’uliyatni mustahkamlovchi tizim yaratishga xizmat qiladi. 

Global ta’minot zanjirlari haqida so‘z yuritar ekan, Matrsson qiymat yaratish zanjirining barcha bosqichlarida axloqiy me’yorlarni ta’minlash uchun qat’iy nazorat zarurligini alohida ta’kidladi. Ayniqsa, mehnat va ekologik talablar nisbatan sust bo‘lgan hududlarda yuzaga keladigan axloqiy kamchiliklar kompaniya obro‘si va faoliyatiga jiddiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. “Eng muhim vazifa — xomashyo qazib olishdan tortib tayyor mahsulot iste’molchiga yetkazilgunga qadar barcha jarayonlarda axloqiy standartlarning izchil qo‘llanilishini ta’minlashdir”, — deydi Matrsson. Uning fikricha, etikani ta’minot zanjiri strategiyasining asosiy qismi sifatida qabul qilgan kompaniyalar nafaqat ijtimoiy mas’uliyat sohasida yetakchilik qiladi, balki ochiqlik va mas’uliyat talab qiladigan zamonaviy biznes muhitida yanada barqaror tashkilotlarga aylanadi.

Matrssonning ta’kidlashicha, korporativ strategiyalarning axloqiy asoslari aynan yetakchilik orqali shakllanadi. Axloqiy qarorlar qabul qilish jarayoni tashkilotning eng yuqori boshqaruv darajasidan boshlanishi va kompaniya faoliyatining barcha jabhalarida namoyon bo‘lishi lozim. “Axloqiy standartlarni ishlab chiqish va auditlar o‘tkazish muhim. Biroq haqiqiy yetakchilik etika korporativ madaniyatning ajralmas qismiga aylanganda namoyon bo‘ladi”, — deya ta’kidlaydi u. Uning fikricha, ushbu qadriyatlarni ilgari suradigan rahbarlar tashkilotda shunday muhit yaratadiki, unda axloqiy qarorlar qabul qilish oddiy siyosat emas, balki har bir xodimning kundalik faoliyatidagi tabiiy yondashuvga aylanadi. Natijada kompaniyada shaffoflik, adolat va hisobdorlik tamoyillari mustahkamlanadi.

Matrsson bugungi kunda shaffoflik va hisobdorlikning ahamiyati yanada ortib borayotganini ham alohida qayd etdi. Axborot tez va keng tarqaladigan zamonda kompaniyalar uzoq hududlardagi axloqiy muammolarni e’tiborsiz qoldira olmaydi.

“Axloqiy masalalarga ko‘z yumish davri ortda qoldi. Investorlar, xodimlar va hamkorlar o‘z talablarini faol bildirmoqda. Ishonch va obro‘ni saqlab qolish uchun kompaniyalar o‘z axloqiy amaliyotlari haqida ochiq va shaffof bo‘lishlari zarur”, — deydi u. Matrssonning fikricha, shaffoflik muammolar yuzaga kelganda qo‘llaniladigan choradan ko‘ra, kompaniya global strategiyasining faol elementi bo‘lishi kerak. Bu yondashuv tashkilotlarga xavflarni oldindan aniqlash va obro‘ga putur yetkazishi mumkin bo‘lgan axloqiy xatolarning oldini olish imkonini beradi.

Texnologiyalarning jadal rivojlanishi ham biznes etikasi uchun yangi imkoniyatlar va sinovlarni yuzaga keltirmoqda. Sun’iy intellekt, blokcheyn va katta ma’lumotlar (Big Data) kabi innovatsiyalar sanoatni tubdan o‘zgartirish salohiyatiga ega bo‘lsa-da, ular maxfiylik, ma’lumotlar xavfsizligi va algoritmik xolislik bilan bog‘liq yangi axloqiy savollarni ham keltirib chiqarmoqda. “Bu texnologiyalar samaradorlik va innovatsiyalar uchun ulkan imkoniyatlar yaratadi. Shu bilan birga, ular maxfiylik, ma’lumotlarni himoya qilish va adolat masalalari bo‘yicha muhim axloqiy savollarni ham yuzaga keltiradi”, — deya ta’kidlaydi Matrsson. Uning fikricha, yuqori lavozimli rahbarlar texnologik strategiyalarni ishlab chiqishda axloqiy tamoyillarni ham integratsiya qilishlari lozim. Texnologiyalardan mas’uliyatli foydalanishga ustuvor ahamiyat beradigan kompaniyalar nafaqat raqobatbardoshligini saqlab qoladi, balki manfaatdor tomonlarning ishonchini ham mustahkamlaydi.

Xulosa qilib aytganda, shvetsiyalik amaliyotchi olim va xalqaro biznes strategiyasi bo‘yicha ekspert Aleks Matrsson etika har qanday xalqaro biznes strategiyasining markaziy ustuni bo‘lishi kerakligini yana bir bor ta’kidlaydi. Rahbarlar nafaqat moliyaviy natijalarni ta’minlash, balki axloqiy tamoyillarni global faoliyatning barcha jihatlariga integratsiya qilish uchun ham mas’uldirlar. Etikani strategiyaning ajralmas qismi sifatida qabul qilgan tashkilotlar bugungi qadriyatlarga asoslangan global biznes muhitida muvaffaqiyat qozonish uchun eng qulay pozitsiyaga ega bo‘ladi. Matrssonning fikrlari shuni ko‘rsatadiki, axloqiy qarorlar qabul qilish endi shunchaki qonunchilik talablariga rioya qilish masalasi emas, balki uzoq muddatli muvaffaqiyatni ta’minlaydigan strategik ustunlikdir. Etikaga yetarli e’tibor bermagan kompaniyalar esa manfaatdor tomonlarning ishonchi va sodiqligini yo‘qotish, natijada global biznesdagi mavqeiga putur yetkazish xavfi bilan yuzlashadi.

Janob Aleks Matrsson haqida

Janob Alex Matrsson — Shved "Prakademik" va Xalqaro Biznes Strategist. U ko'zli global yetakchi, mentor, tadbirkor, katta o'qituvchi, tadqiqotchi va taniqli xalqaro biznes maslahatchidir. U Shvetsiyada biznes strategiyasi bo'yicha raqami birinchi magistr bitiruvchisidir. Global qiymat zanjiri bo'ylab biznesni boshlash, yuritish va boshqarishda katta tajribaga ega bo'lib, investorlar, kichik va o'rta korxonalar, transmilliy korporatsiyalar, davlat idoralari, universitetlar va ko'p tarmoqli ilmiy institutlar bilan xalqaro miqyosda ishlagan. Siyosat, biznes strategiyasi, sanoat marketingi, tijorat diplomatiyasi va tadqiqotlarni tijoratlashtirish bilan bog'liq strategik masalalar bo'yicha faol so'zlashuvchi. Oliy ta'lim sohasida janob Matrsson serendipiya, innovatsiya va sinergiya yaratish kuchiga ishonadi. Shuning uchun ham ushbu tushunchalar birgalikda uning bilim tarqatish faoliyatining poydevori bo'lib xizmat qiladi. U qat'iy xarakter kasb etgan pragmatik yondashuvni qo'llaydi. U asosiy biznes tushunchalarini muvaffaqiyatli yetkazib berishni tizimli ravishda ta'minlaydi, bir vaqtning o'zida talabalarning refleksiv mutafakkir bo'lish qobiliyatini rivojlantiradi. U talabalarni o'zlarining "zamonaviy" bilimlarini konstruktiv tarzda amalga oshirishga qodir bo'lishlarini maqsad qilgan — shunda ular o'z mahalliy jamoalari, mintaqalari va keng dunyo jamiyatining "ijtimoiy" va "iqtisodiy" farovonligini ilgari surishda bebaho manba bo'la olsinlar. Uning ilmiy tadqiqotlari savdoni rag'batlantirish, rivojlanayotgan bozorlar, biznes barqarorligi va xalqaro faoliyatning tarmoq yondashuvi atrofida jamlanadi. Janob Alex Matrsson Shvetsiyaning janubi-sharqidagi Kalmar shahridan kelib chiqqan Shimoliy Skandinaviya oilasi — Matrsson uyi'ning a'zosidir. Konservativ tamoyillarga mustahkam tayanib, bilimga, an'anaga va umum farovonligiga bag'ishlangan oila. Va nihoyat, shaxsiy hayotida uning keng doiradagi qiziqishlari orasida ko'k kitlar, arab otlari, klassik musiqa, axloqiy kapitalizm, din, madaniyat, Shimoliy mamlakatlar, KXK mintaqasi va Markaziy Osiyo — ayniqsa Qozog'iston — alohida o'rin tutadi.